Erbilli Esad Efendi Hazretleri

İzmir

(d.1848 / ö.1931)

Son devir. Kelamı Dergâhı postnişinlerindendir. Adı Muhammed Esad olup, babasının adı Muhammed Said'dir. 1264 (m.1848) yılında Musul'un Erbil kasabasında doğmuştur. 1349 (m.1931) yılında, İzmir ilinin Menemen il­çesinde vefat etmiştir. Kabri Menemen'dedir. Erbil’de Halidiyye Dergâhı postnişini olan babası Muhammed Said Efendi Hazretleri'nin terbiyesinde yetişti. Erbil ve Deyrde zahir ilimlerini ta­mamlayıp, 1870 yılında yirmi üç yaşında iken icazet aldı. Tasavvufta yetişmek için Tâhâ'l-Harîrî Hazretleri'ne intisap etti. Beş yıl hizmetinde bulunarak sülukünu tamamladı ve hilafet aldı. 1875 yılında hacca gidip hac görevini yerine getirdi. Hac dönüşü hocasının vefatı üzerine İstan­bul'a geldi. Önceleri Salkımsöğüt'te Beşirağa Dergâhı’nda misafir kaldı. Kısa zamanda geniş çevrede tanındı ve “Meclis-i Meşâyih Azâlığı”na tayin olundu. Toplantı günleri dışında Fatih Camii'nde dersler verdi. Daha sonra kendisine Kelamı Dergâhı postnişinliği verildi. Muhammed Esad Efendi Hazretleri, bir ara Halıcılarda bulunan Feyzullah Efendi Dergâhı’na devam etti. Bu sırada "Kenzü'l-İrfan" adlı hadis kitabını yayınladı. Aleyhinde gelişen dedikodulardan dolayı II. Abdülhamid Han tarafından 1900 yılında memleketi olan Erbil'de ikamete mecbur edildi. İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra 1908 yılında tekrar İstanbul'a döndü. Tek­rar Kelamı Dergâhı postnişinliğine tayin edildi. Esad Efendi, bu görevi, oğlu Mehmed Ali Efendi'ye bıraktı. Kendisi de arada sırada giderek ikinci dergâhla ilgilendi. Muhammed Esad Efendi, 1914 yılında Meclis-i Meşâyih Azası daha son­ra da Meclis-i Meşâyih Reisi oldu. 1915 yılında bu görevinden istifa ederek ayrıldı. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra tekkeler ve zaviyeler kapatılınca, Erbil'deki mallarını satarak, İstanbul-Erenköy'de bir köşk satın alıp dostları ile oturdu. Münzevi bir hayat yaşamaya başladı. İzmir-Menemen'de meydana gelen olaylarla ilgisi olduğu iddia edilerek evinden alınıp Menemen'e gönderildi. Bir müddet hücre hepsinde tutuldu. Da­ha sonra rahatsızlığı sebebiyle askerî hastaneye kaldırıldı. Fakat hastalığı git­tikçe arttı. 3–4 Mart 1931 yılında Menemen'de vefat etti. Aynı ilçede defnedildi. İstanbul, Anadolu, Yugoslavya ve Bulgaristan'da pek çok sevenleri bulunan Muhammed Esad Efendi Hazretleri'nin yolunu, talebelerinden Ramazanoğlu Mahmud Sami Efendi Hazretleri devam ettirdi. Çok güçlü bir hafızaya sahip olan Esad Efendi Hazretleri, yıllarca önce bir defa görüştüğü kimseyi hemen tanır, konuştukları konuyu hatırlardı. Türkçeyi çok iyi kulla­nırdı. Eserleri şunlardır:

Kenzü'l-İrfân,

Mektûbât,

Risâle-i Es'adiyye,

Divan,

Tevhid Risalesi Tercümesi.

Yüce Allah sırrını mukaddes ve mübarek kılsın.